Słowa, które zostają – Tuwim, scena i głos, który nie milknie
„Tuwim dla dorosłych” w Teatrze Muzycznym ROMA w Warszawie – recenzji spektaklu nie będzie, na razie… musimy dojrzeć. Ona we mnie, a ja do niej, by móc uwolnić słowa, emocje, refleksje, a potem przynajmniej spróbować udźwignąć Tuwima i wspaniałą szóstkę aktorów: Joannę Lewandowską, Annę Srokę-Hryń, Magdalenę Piotrowską, Jacka Bończyka, Arkadiusza Brykalskiego, Wojciecha Wysockiego.
Trudne to będzie zadanie, bardzo, bo poprzeczkę stawiają wysoko. Jednak zostawić spektakl zupełnie bez echa… już nie umiem, nie mogę i nie chcę. Będzie więc dziś nieco o Tuwimie i jednej z aktorek, bo z nim – tak jak z Nataszą Zylską - też coś wspólnego ma. Nie mam na myśli tylko tego, że pięknie gra w spektaklu Redaktorkę, a swoim głosem wyczynia cuda – Anna Sroka - Hryń.
Niby Ważne i poważne dysputy mieszkańców brzozowego gaju
„PtasieRadio”, każdy chyba zna i pewnie w szkolnych czasach wielu musiało mierzyć się z recytacją tegoż dzieła lub przynajmniej wkuciem na pamięć długaśnego wiersza naszpikowanego onomatopejami, by jakoś zaliczyć… znałam i ja, i jakoś zaliczyłam, i cieszę się, że już nikt nigdy „recytacji” ode mnie wymagać nie będzie. Teraz już tylko słucham i podziwiam, co można wyczarować głosem! „Ptasie Radio”, choć ze zbioru dziecięcej poezji Tuwima, też znalazło się w spektaklu Romy. Każdy ptaszek dostał własną osobowość, inny głos, śpiew, ćwierk czy świergot. Piękną muzyczną wersję „Ptasiego radia” i mistrzowski popis naśladowania ptasich głosów, serwuje widzom Anna Sroka-Hryń. Wszystko jedna osoba! Pamiętam moje zdziwienie, gdy kilka lat temu pierwszy raz usłyszałam to zachwycające nagranie „Ptasiego radia”.
Cudownie, w jej wykonaniu, kłócą się i sprzeczają skrzydlaci mieszkańcy brzozowego gaju. Wyśpiewuje też kwestie podmiotu lirycznego, pełniącego w wierszu funkcję narratora-reportera, relacjonującego dyskusje i narady na niby ważne i poważne tematy, które w jednej chwili przekształcają się we wrzask, kłótnię i bijatykę, przerwaną dopiero przez ptasią milicję. Trochę jak czasem polityczna scena… choć nie tylko. Ileż to wokół różnych bezsensownych sporów, braku porozumienia…?
Czy pamiętasz...? Diabelski taniec na życie i śmierć
„Grande Valse Brillante” z poematu dygresyjnego „Kwiaty polskie” jest autobiograficzną dygresją Tuwima odnoszącą się do jego największej miłości – żony Stefanii. To monolog poety, w którym wspomnienia początków miłości, pierwszych uniesień, dotknięć i spojrzeń, mieszają się z gorzką oceną związku, w który powolutku i niepostrzeżenie wdarła się zazdrość i nienawiść przybierająca postać syczącego węża – Gada Fatalnego, a najbliższa – „panna, madonna, legenda tamtych lat” – stała się najdalsza. Wspomnieniom, pytaniom „czy pamiętasz?”, przygrywa walc Chopina i towarzyszy zmysłowy, porywający taniec „na życie i śmierć”. „Grande Valse Brillante” najbardziej znany jest z piosenki Ewy Demarczyk. To jednak znacznie krótsza wersja, a podmiotem lirycznym zwracającym się do ukochanej osoby jest kobieta. Ten utwór śpiewa również Anna Sroka - Hryń . Znajdziecie go na płycie „Ulica, którą płyną obie moje dłonie”. W „Tuwimie dla dorosłych” wykonuje „Valse” w duecie z Jackiem Bończykiem Jacek Bończyk Priv. To nadal nie całość (ta raczej byłaby zbędna), ale więcej niż w najbardziej rozpowszechnionej wersji, co zdecydowanie zmienia wydźwięk utworu. Dostajemy cudowny dialog i całą gamę emocji, jakże innych, niż w wersji na płycie. Każda jest piękna, po prostu zupełnie inna – jakby opowiadała historię związku i miłości podszytej udręką, bólem, cierpieniem i tęsknotą za utraconym, już z innego miejsca w życiu, innego spojrzenia, innych pragnień i oczekiwań.
Wielka moc słów. Można nimi zmieniać świat, można też...
Tuwim – mistrz słowa – nie tylko pięknie nimi grał, bawił się brzmieniem, czy ubierał w poetyckie obrazy przedstawiające jakże różne światy i emocje. Cenił słowa i wierzył w ich moc, co – jak pisze Mariusz Urbanek w książce „Tuwim. Wylękniony bluźnierca” - „wynikało z przekonania, że słowami można zmieniać świat. Choć w ustach krętaczy mogą zabijać (…)”.
Aż trudno nie odnieść się do kolejnego fragmentu z tej samej książki Urbanka. Autor przywołuje reakcję Tuwima na jedną z publikacji, która trafiła w ręce poety w latach 30., uznał ją za szczególnie niebezpieczną i destrukcyjną ideowo. "(...)- Panie, z tej książki przyjdzie kiedyś zguba dla świata! - krzyczał zdenerwowany Tuwim do Seweryna Pollaka. - To jest książka mordercza”. Nie pomylił się...
Zostawiam dziś jednak na boku rozważania o tym, czy i jak słowa faktycznie mogą wpływać i zmieniać – pozytywnie lub negatywnie – ten wielki, czasem wydawałoby się, bardzo odległy nam świat i sprawy, które wydają się nas nie dotyczyć. Bliżej mi dziś do naszych małych światów – nas samych, najbliższych i otoczenia, w którym żyjemy i stykamy się z innymi - na dłużej lub tylko na chwilę. Tu na pewno dużo można zmieniać słowami, czasem nawet jednym słowem. Można rozbawić, rozjaśnić szary dzień, dodać otuchy, docenić. Można pójść dalej... przywrócić komuś nadzieję, obudzić coś, rozpalić dawno zgasłą iskrę i sprawić, że powoli zacznie frunąć, choć jeszcze chwilę temu wydawało się, że już nigdy - nawet na moment - nie wzbije się nad ziemię. Można wiele dobrego uczynić słowem… niestety, można nim też ranić i zabijać. Tak, słowa mają moc, naprawdę wielką. Karmmy więc siebie samych i innych – jak chlebem powszednim - dobrymi słowami i tekstami, które niosą treść – dobrą treść.
Słowo jest winem, miodem i chlebem powszednim
Dochodzimy tu do wspólnego mianownika łączącego, w moim odczuciu, Annę Srokę-Hryń z Julianem Tuwimem – są nim słowa. Zaryzykuję stwierdzenie, że słowa są dla niej istotne. Piosenki, które ma w swoim repertuarze i te, które wybiera studentom, mają piękne mówiące słowa, są o czymś, niosą treści, nabierają nowych znaczeń i sensów. Nawet, gdy w pierwszej chwili wydają się błahe i nieopowiadające o niczym istotnym, w jej interpretacjach nagle się zmieniają, dostają nowe życie i zaczynają mówić, docierać. Można wracać na ten sam koncert (choć żaden nie jest taki sam) i za każdym razem w tych samych utworach znaleźć coś więcej, a nawet coś zupełnie innego. Jak to robi? Nie wiem, nawet nie próbuję zgadywać. Wystarczy mi karmienie się dobrymi, pięknymi słowami w cudownym wykonaniu.
Na koniec zostawiam Wam wiersz Tuwima „Słowo i ciało” ze zbioru „Słowa we krwi”. Nie usłyszycie go w spektaklu, ale jeśli jesteście głodni dobrych, poruszających, zabawnych, mistrzowskich słów, to spieszcie do Romy na „Tuwima dla dorosłych”. Oczywiście nie tylko słowa tam dostaniecie. Jeśli ja Was nie przekonuję, to niech przekona Was to, że spektakl grany jest od stycznia 2011 roku! Ponad 15 lat! To mówi samo za siebie.
„Słowo ciałem się stało
I mieszka między nami,
Karmię zgłodniałe ciało
Słowami jak owocami;
Piję jak zimną wodę
Słowa ustami, haustami,
Wdycham je jak pogodę,
Gniotę jak listki młode,
Rozcieram zapachami.
Słowo jest winem i miodem,
Słowo jest mięsem i chlebem,
Słowami oczy wiodę
Po ścieżkach gwiezdnych niebem.
Radości daru świętego,
O! wieczne umiłowanie!
Słowa mojego powszedniego
Daj mi dziś, Panie!”
Fotografie: Joanna Maciejewska


Komentarze
Prześlij komentarz