Nosferatu - dziennik zarazy. O społeczeństwie cieni
Teatr cieni i klasyka kina grozy w zamkniętej przyczepie
Teatralna przyczepa zaparkowana w środku miasta, tuż przy kolorowym i pełnym dziecięcego gwaru cyrkowym miasteczku, w pierwszej chwili zwraca uwagę galerią na jednej ze ścian – filmowymi wyobrażeniami najsłynniejszego wampira – Draculi. Po chwili kusi, by zajrzeć do środka. Przyciąga obietnicą niepokoju i grozy, jak niegdyś gabinety strachów w objazdowych wesołych miasteczkach.
To kino-teatr na kółkach, z którym twórcy spektaklu „Nosferatu – dziennik zarazy” podróżują z miejsca w miejsce. Zaprojektowana specjalnie na potrzeby przedstawienia przyczepa, staje się ciekawą i oryginalną przestrzenią sceniczną, współgrającą nie tylko z opowiadaną historią, lecz także z wykorzystywanymi technikami i działaniami aktorskimi. Widzów do wnętrza zaprasza dwójka aktorów w czarnych kostiumach - Ewa Agnieszka Zemło i Krzysztof Zemło. Charakteryzacja aktora budzi skojarzenie z najstarszym zachowanym kinowym wyobrażeniem Draculi. Zamknięcie publiczności w małej, pogrążonej w ciemności przestrzeni, której nie będą mogli opuścić przed końcem widowiska, intensyfikuje emocje i buduje napięcie jeszcze przed rozpoczęciem.
Przedstawienie pod względem wizualnym wyraźnie nawiązuje do filmu „Nosferatu - symfonia grozy” w reżyserii Friedricha Wilhelma Murnau (1922 rok) – pierwszej ekranizacji inspirowanej gotycką powieścią „Drakula” Brama Stokera. Teatr Łątek łączy starą technikę teatru cieni z klasyką kina grozy. Zastosowana przez twórców autorska technika kina manualnego, niejako przenosi widzów do czasów starego kina i niemych filmów z muzyką graną na żywo. Aktorzy obsługują rzutniki, ręcznie przesuwają filmowe taśmy, animują lalki cieniowe i opowiadają historię. Widz ma szansę obserwować jednocześnie ekran i – częściowo – także pozasceniczną pracę aktorów. Nie krwawe sceny budują napięcie, niepokój i mroczną atmosferę. Narastają one m. in. dzięki dźwiękom, muzyce, grze świateł i cieni.
Obrzędowe zaklęcie - słowa mają nie tylko znaczenie, lecz także moc
Monochromatyczne formy cieniowe – płaskie lalki na patyczkach poruszane przez aktorów ukrytych za ekranem – i charakterystyczną scenerię zaczerpnięto wprost z ekranizacji Murnau. Aktorzy ożywiają postaci za pomocą światła, ruchu, własnych głosów. Ciekawym rozwiązaniem, dającym bardzo dynamiczne obrazy i potęgującym nastrój grozy, jest wykorzystanie w niektórych scenach także rekwizytów i rąk aktorów do tworzenia cieni.
Wizualna strona przedstawienia wykorzystuje ograniczoną paletę barw - opiera się na kontraście czerni i bieli oraz wielu odcieniach szarości. W kilku kluczowych momentach pojawia się symboliczna czerwień, akcentująca życiodajną i śmiercionośną krew, niebezpieczeństwo czy – w połączeniu z wypowiadanymi przez aktora kwestiami – zdradzająca prawdziwą naturę hrabiego. Ma duże znaczenie w jednej z końcowych scen, mocno podkreśla dramatyzm – symbolizuje nie tylko śmierć Ellen, lecz także jej dobrowolne poświęcenie się. Oddaje życie, by unicestwić wampira, a tym samym uratować męża i uwolnić miasteczko od szalejącej zarazy. Dramatyzmu i grozy całej scenie nadaje także powtarzana rytmicznie inkantacja - „jeśli czystego serca niewiasta odwróci jego uwagę od piania koguta o świcie, pierwsze promienia słońca unicestwią go”. Obrzędowe zaklęcie dające poczucie, że słowa mają nie tylko znaczenie, lecz także moc – recytowane w tle dźwięków organów i bicia kościelnych dzwonów w chwili śmierci bohaterki, nadają całej scenie niemal sakralnego charakteru.
Zaraza wcale nie minęła... snują się żyjący "jakby nie do końca"
Powszechnie znana historia hrabiego Draculi i istota wampiryzmu nie pełnią w spektaklu kluczowej roli. Metafora wampiryzmu, ukazana jako wielka rozprzestrzeniająca się zaraza, posłużyła twórcom do spojrzenia na współczesne społeczeństwa żyjące niczym zombie. By zwrócić uwagę widza na to zjawisko, wykorzystano klamrową kompozycję – początek i koniec spektaklu spięto narracją, w której powracają te same motywy – zarazy, tajemnicy, niejasności. Dłuższa końcowa wypowiedź, wyrazista i czytelna, nadaje głębsze znaczenie słowom otwierającym sztukę i pozwala spojrzeć na opowiedzianą historię, jako metaforę czegoś ponadczasowego:
„Można było spotkać przechodniów nadzwyczaj bladych, z martwym wzrokiem, jeszcze żywych, ale takich nie do końca, takich nieumarłych – takich, jakich dzisiaj jest wielu… niektórzy twierdzą, że zaraza wcale się nie skończyła i że do dziś zbiera swoje martwe żniwo (...)”.
Czymże jest współczesna zaraza trawiąca wielu ludzi żyjących „jakby nie do końca”? Finał spektaklu - na szczęście - nie daje gotowej, z góry narzuconej, odpowiedzi. Zostawia niedopowiedzenie i przestrzeń do refleksji. Nie wskazuje winnego, nie podsuwa gotowej diagnozy. Zostawia odrobinę niepokoju i pytanie, które łatwo odnieść nie tylko do otaczającego nas świat, lecz także do samych siebie.
Fotografie: Joanna Maciejewska

Komentarze
Prześlij komentarz