Klisze, które nie blakną. O "Lady Day" i jednym wieczorze, który trwa do dziś

 

Spektakl "Lady Day w Emerson Bar&Grill". Fotografia - Teatr Muzyczny w Toruniu

Zatarta granica i niesamowicie prawdziwa aktorka


Niektóre doświadczenia spotykają nas w nieodpowiednim momencie. Albo przeciwnie – w momencie aż nazbyt właściwym, co odkrywamy dopiero po czasie. Tak było ze mną i „Lady Day”. Nie pamiętam szczegółów pierwszego wieczoru. Pamiętam za to doskonale, że chciałam uciec. Nie wyjść, po prostu uciec. Nie byłam gotowa na takie spotkanie. Zostałam. Tylko dlatego, że siedziałam w niewielkiej teatralnej przestrzeni i nie chciałam przeszkadzać aktorce. Nie wiedziałam wtedy, że właśnie zaczyna się historia, do której – na różne sposoby - będę wracać przez kolejne jedenaście lat. Wracałam również na sam spektakl podczas jego krótkiego życia na toruńskiej scenie. Dlaczego, skoro dopiero co chciałam ratować się ucieczką? Może czasem najbardziej poruszają nas nie spektakle budzące zachwyt już od pierwszych scen, lecz takie, które konfrontują z czymś trudnym i nie pozwalają odejść? 


Nie pamiętam dialogów ani kolejności scen. Pamiętam emocje – nie tylko własne, lecz także te płynące ze sceny. Pamiętam kostiumy, fryzurę, łzy, rozmazany makijaż, pewne gesty, interakcję aktorki z publicznością. Sceniczna kreacja była tak głęboka, że na scenie zacierała się granica między fikcją a realnością. Aktorka zrosła się ze swoją bohaterką tak, że wręcz trudno je od siebie oderwać. Swoim wspaniałym głosem i grą wydobyła cały dramat opowiadanej historii. Po latach wiem, że przygotowanie do tej roli nie ograniczyło się do prób. Było podróżą i poszukiwaniem. Anna Sroka-Hryń pojechała do Nowego Jorku, odwiedzała miejsca związane z Billie Holiday, rozmawiała z ludźmi, którzy ją znali, i poświęciła jej doktorat – „Moja Lady. Próba analizy indywidualnej drogi artystycznej w procesie pracy nad rolą Billie Holiday”. Może właśnie dlatego w tej roli była taka prawdziwa. Być może właśnie dlatego wracałam do „Lady Day”, próbując zrozumieć, dlaczego ten spektakl tak mocno we mnie został. A później – przez wszystkie te lata - także do Anny Sroki-Hryń – szukając w kolejnych rolach i koncertach tej samej intensywności i prawdy. Tamten spektakl otworzył drzwi do dalszej, trwającej do dziś teatralnej podróży.


Anna Sroka-Hryń, fot. Teatr Muzyczny w Toruniu

"Człowiek jest sumą tego, co przeżył"


„Lady Day w Emerson Bar & Grill” była opowieścią o jednym z ostatnich koncertów Billie Holiday. W nocnym klubie w Filadelfii grana przez Annę Srokę-Hryń Billie śpiewała dawne przeboje (polskie teksty – Wiesława Sujkowska) i przeplatała je trudnymi wspomnieniami. Z dawnej królowej jazzu zostaje cień. „Człowiek jest sumą tego, co przeżył” – mówiła o sobie. I trudno było nie czuć ciężaru tych słów. Przeżyła wiele, może zbyt wiele, jak na jednego człowieka. Życie jej nie oszczędzało. Niełatwo udźwignąć taki bagaż. Łatwo jednak oceniać… Losy Lady Day na toruńskiej scenie nie były tylko wyśpiewaną biografią. Były uniwersalną opowieścią o nietolerancji, odrzuceniu oraz inności, której nie rozumiemy i zwalczamy. Aktualną także dziś. Na scenie aktorce towarzyszył Włodzimierz Nahorny, jako Jimmy Powers. Akompaniował, dialogował. Był nie tylko pianistą, lecz także pełnym cierpliwości „aniołem” - opiekunem i powiernikiem.

Niektóre obrazy ze spektaklu zostały we mnie na lata, jak zatrzymane pojedyncze kadry. Rok wcześniej siedziałam w Teatrze Wielkim w Pompejach i myślałam o katharsis jak o odległym pojęciu należącym do przeszłości – tak samo jak ruiny odkopane z popiołów. Nie wiedziałam jeszcze, że wkrótce doświadczę go po raz pierwszy. Przyszło nagle, gwałtownie, potężnie - jak erupcja wulkanu, ale nie zostawiło po sobie zgliszcz i popiołów. Katharsis wykraczające poza wąską, antyczną definicję Arystotelesa, doskonale oddające terapeutyczną moc sztuki – takie okazało się spotkanie ze stworzoną przez Annę Srokę-Hryń Billie Holiday.

Anna Sroka-Hryń i Włodzimierz Nahorny, fot. Teatr Muzyczny w Toruniu

Dwustronne zwierciadło i spotkanie, na które potrzeba odwagi


Teatr działa jak bezpieczne zwierciadło, w którym można się przejrzeć. Pozwala czuć – gniew, bezsilność, wściekłość czy przerażenie – nad losem scenicznej postaci, a jednocześnie dotykać własnych, niewyleczonych ran i trudnych wspomnień. Od tamtego wieczoru katharsis nie jest już dla mnie martwą teorią. W teatrze własne doświadczenia i nienazwane lęki widzimy ubrane w słowa i gesty aktora, a sztuka wydobywa to, co zostało zepchnięte do podświadomości. Pytanie tylko, co z tym zrobimy. Zatrzymamy się na zewnętrznej warstwie opowieści, czy otworzymy się na tyle, by spotkanie z teatrem stało się doświadczeniem głębokim, oczyszczającym i zmieniającym? Chyba właśnie o to w teatrze chodzi – o zaufanie i odwagę po obu stronach sceny. Jak pisał Marcin Wierzchowski w orędziu na Międzynarodowy Dzień Teatru 2026:
„Moja odwaga to szczera sceniczna opowieść o ranie, którą dzielę z opowiadaną przeze mnie postacią. Twoja odwaga – wcale nie mniejsza, mimo ciemności, która cię na widowni otula – to odsłonić się na tyle, by płynąca ze sceny opowieść dotknęła twojej rany.”


Piosenki Billie znów wybrzmiały. To więcej, niż dźwięki


Nie wiem, ile razy wracałam do „Lady Day”. Wiem tylko, że niektóre spotkania z teatrem nie kończą się wraz z opadnięciem kurtyny. Czasem potrzebują lat, by móc wrócić do nich słowami. Po niemal jedenastu latach piosenki z monodramu znów wybrzmiały podczas koncertu Anny Sroki-Hryń i Włodzimierza Nahornego w Promie Kultury w Warszawie (13 czerwca 2026). Nie był to już spektakl, a jednak wystarczyło kilka taktów i kilka słów, by tamten wieczór znów stał się obecny. Wróciły wspomnienia, ale też coś, czego wcześniej nie umiałam jeszcze nazwać. I może właśnie dlatego ta historia mogła się w końcu ułożyć w słowa.


Fotografie ze spektaklu "Lady Day w Emerson Bar&Grill" - Teatr Muzyczny w Toruniu
Fotografie z koncertu - Joanna Maciejewska


Metryczka spektaklu:

"Lady Day - Billie Holiday" , Teatr Rozrywki w Chorzowie; prapremiera - 20 września 2008
"Lady Day w Emerson Bar&Grill", Kujawsko-Pomorski Impresaryjny Teatr Muzyczny w Toruniu, premiera - 2 maja 2015
Tekst: Lanie Robertson
Przekład: Lukas Adamczyk, Anna Wołek
Obsada: Anna Sroka-Hryń, Włodzimierz Nahorny
Reżyseria: Natalia Babińska
Polskie teksty piosenek: Wiesława Sujkowska
Scenografia: Aleksandra Gruzińska



Komentarze