Kołysanka na opak. Zaśnij, ale miej oczy otwarte!
![]() |
| Koncert "Do przodu żyj", Kalinowe Serce (17.10.26) |
Coś do powiedzenia
Piosenki Wojciecha Młynarskiego w aranżacjach Urszuli Borkowskiej i interpretacjach Anny Sroki-Hryń zabrzmiały przedpremierowo w Kalinowym Sercu. Po raz pierwszy zaśpiewały też razem – „Czas miłości”. W programie znalazły się między innymi „Jeszcze w zielone gramy”, „Gram o wszystko”, „Lubię wracać tam, gdzie byłem” czy przepiękna polska wersja „Paroles, paroles”. Wszystko wyśpiewane sercem i po swojemu. W jednej z zapowiedzi padło zasadnicze pytanie: „W co się bawić?”. I odpowiedź: „w piosenkę, która ma coś do powiedzenia”. A to trio ma do powiedzenia naprawdę wiele! Wypatrujcie premiery. Miałam zamiar pisać dopiero po niej, ale jeden z utworów poruszył we mnie tyle strun, że trudno byłoby go zmieścić w relacji całego wieczoru.
Zaśnij, jak spać się godzi dziecinie
On - mistrz poetyckiego słowa. Ona – mistrzyni interpretacji. „Kołysanka Rosemary” w jej wykonaniu nie była zwykłą piosenką. Stała się intymnym, bolesnym przeżyciem matki nad kołyską, a jednocześnie refleksją nad światem… na opak wywróconym.
Doskonale pamiętam film „Dziecko Rosemary” i skomponowaną przez Komedę melodię, do której nuciła Mia Farrow. Melancholijną i kołyszącą, a jednocześnie niepokojącą, oddającą stan psychiczny osamotnionej bohaterki popadającej w paranoję. Tekstu Młynarskiego nie znałam. Poeta uchwycił w słowach ten mroczny i osaczający klimat, a Sroka-Hryń tchnęła w niego życie - stworzyła przestrzeń, postać i sceniczną sytuację będącą przedłużeniem ostatniej sceny z filmu. Gdy usiadła na wysokim stołku, lekko pochylona, niczym nad kolebką, i zaczęła się kołysać, delikatnie śpiewając „maleństwu”, w pierwszej chwili zobaczyłam w niej właśnie Rosemary. Matkę, która wybiera dziecko, choć przecież już wie, kim jest. Śpiewającą czule i delikatnie, jakby mimo wszystko chciała ochronić je przed złem świata, choć ono samo jest jego częścią. Zanim jeszcze wybrzmią pierwsze słowa, głęboki, przedłużony oddech uruchamia opowieść i budzi niepokój. Jakby był przygotowaniem do wypowiedzenia bolesnej prawdy i zmierzenia się z nią, a zarazem oddechem nieobecnej obecności.
Zaśnij, idź z aniołkami w zawody
Utwór Młynarskiego doskonale broni się również bez filmowego kontekstu. Nastolatka, która nie zna filmu Polańskiego, usłyszała i zobaczyła w wykonaniu Anny Sroki-Hryń opowieść o umierającym dziecku – pieśń zawieszoną pomiędzy pierwszym a ostatnim oddechem. Szalona interpretacja – pomyślałam w pierwszej chwili. Ale w tym szaleństwie jest metoda. W mitologii greckiej sen i śmierć uosabiają bracia bliźniacy — Hypnos i Tanatos. W tej perspektywie odejście aktorki w mrok, na bok sceny, i coraz ciszej wyśpiewywana ostatnia fraza – „Może szczęściem błyśnie, co się czarno śni” – stają się poruszającym zapisem żałoby po dziecku, nad którym matka może już tylko bezradnie odczyniać rzeczywistość. Odczytanie 14-latki skierowało moje myśli ku lękowi przed utratą dziecka, obecnemu również w niektórych ludowych kołysankach, przenikających się z lamentami.
Diabeł dzieci huśta im
Treść, po którą sięgnął Młynarski, kontrastuje z obrazem kołysanek-usypianek, do jakich przywykliśmy. Zamiast czuwających aniołków – diabeł huśtający dzieci. Zamiast uspokajania – niepokój. Zamiast usypiania – rozbudzanie. Zamiast sielankowego obrazka postaci pochylonej nad kołyską i układającej swoją pieśń z czułych słów – obraz świata, który utracił moralny i logiczny kompas.
Rozbicie konwencji gatunku? Tylko pozorne. To raczej odarcie poetyckiej kołysanki z warstwy lukru, która przywarła do niej w kulturowym wyobrażeniu. Pozostając przy tej odmianie kołysanki artystycznej, w której tekst odgrywa główną rolę, utwór ten przywraca gatunkowi coś z jego pierwotnego charakteru. Anna Sroka-Hryń zaś z całą mocą ten mrok z niego wydobywa. Dawne ludowe pieśni „do poduszki” nie zawsze były słodkie i łagodne. Bywały pełne lęku, makabry, przemocy i śmierci. Pozwalały zmęczonym, przerażonym matkom wypowiadać nawet najmroczniejsze myśli, a przełamywanie tabu mogło przynosić oczyszczenie i ukojenie. Zamiast mamić dziecko wizją pięknego i bezpiecznego świata, ludowe kołysanki odsłaniały również gorzką prawdę o życiu.
Świat to szaleństwo bez żadnej metody
Jak zauważa Beata Stefaniak w artykule „Spór nad kołyską” (Teksty Drugie nr 4 (130), 2011, s. 171-184), w kołysankach poetyckich pisanych przez mężczyzn rzeczywiste dziecko bywa zastępowane dzieckiem-symbolem. W pieśni Rosemary, wyśpiewanej w Kalinowym Sercu, dostrzegłam dziecko przychodzące na świat i niewinność, której nie da się ochronić przed jego brutalnymi regułami. Dostrzegłam w nim także symbol każdego, kto musi odnaleźć się w świecie odwróconych wartości, moralnych pozorów i fałszywych autorytetów. Wykonawczyni wydobywa tę wieloznaczność najpierw kołysaniem, a potem chwilową, ale wymowną zmianą tonu i pozycji - gdy wstaje i z kontrolowaną głośnością śpiewa frazę: „Świat to szaleństwo i to bez żadnej metody”. W tym momencie kołysanka przestaje być wyłącznie intymnym szeptem bohaterki do dziecka i samej siebie.
Młynarski odwrócił tu sens słynnej szekspirowskiej frazy z Hamleta – u niego szaleństwem okazuje się sam świat, pozbawiony jakiejkolwiek metody. To gorzkie podsumowanie zasad rządzących rzeczywistością, w której każdy — tak jak kołysane dziecko — musi nauczyć się żyć. W wykonaniu Artystki nie brzmiało to jak chwilowy wybuch emocji, lecz jak przerażająca diagnoza rzeczywistości, w której dobro nie gwarantuje przetrwania, a zło okazuje się skuteczniejsze. Zdaje się tu zachodzić przejmująca zmiana perspektywy, jakby bohaterka przestała być wyłącznie matką i stała się zewnętrzną obserwatorką. A może – co najbardziej poruszające - łączy te dwie role?
„Kołysanka Rosemary” nie zamyka się w jednej historii. Może być przedłużeniem zakończenia filmu, pożegnaniem, próbą ukojenia czy wiwisekcją porażającej codzienności. W wykonaniu Anny Sroki-Hryń te wszystkie światy przenikają się. Jej interpretacja uruchamia niemal fizyczne doświadczenie obrazu, którego nie ma – oczyma wyobraźni widziałam między innymi kołyskę. Nastolatka obok mnie wyobraziła sobie ten występ jako fragment większej teatralnej opowieści na scenie pogrążonej w ciemności i szarym dymie.
Zaśnij, ale miej oczy otwarte
Sroka-Hryń zatarła granicę między piosenką a teatrem. Jej „Kołysanka Rosemary” miała w sobie intymność i magnetyczną siłę monodramu. W czterominutowej miniaturze zmieściła całą opowieść – z narastającym napięciem, punktem kulminacyjnym i otwartym zakończeniem. Ta interpretacja nie usypia ani nie uspokaja. Każe spojrzeć szeroko otwartymi oczyma na to, co wokół nas. Łącząc wokalny i aktorski warsztat, obnażyła „szaleństwo świata bez żadnej metody” – rzeczywistość Rosemary i tę, która otacza nas dzisiaj. To świat, w którym zło kryje się pod maską dobra, a szlachetność w starciu z nim nie zawsze ma szansę. A jednak w ostatnim, coraz ciszej śpiewanym wersie tli się pytanie: „Może szczęściem błyśnie, co się czarno śni”? Ostatnia nuta nadziei czy raczej rozpaczliwe zaklinanie rzeczywistości?
![]() |
| Fot. Joanna Maciejewska |
.jpg)


Komentarze
Prześlij komentarz